مریم حسین زاده هنزایی، توانانیوز_ نشست دو روزه وزیران امور خارجه کشورهای عضو بریکس که روز گذشته (جمعه) در دهلی نو پایتخت هند به پایان رسید، برخلاف رویه معمول، به صدور بیانیه مشترک منجر نشد . این رویداد که در آستانه اجلاس سران بریکس در ماه سپتامبر برگزار میشد، عملاً شکافهای عمیق و فزاینده درونی را در این بلوک اقتصادی-سیاسی که خواهان نظمی نوین در جهان است، به تصویر کشید.
در حالی که انتظار میرفت این نشست زمینهساز انسجام برای اجلاس آتی باشد، شدت اختلافات به ویژه میان دو عضو کلیدی یعنی ایران و امارات متحده عربی، کار را به جایی رساند که هند به عنوان رئیس دورهای بریکس، ناچار به انتشار «بیانیه ریاست» (Chair’s Statement) به جای بیانیه رسمی جمعی شد .
محور اصلی اختلاف: جنگ ایران و اسرائیل
بر اساس گزارشهای منتشر شده، اصلیترین مانع بر سر راه صدور بیانیه مشترک، جنگ جاری در ایران و رویکرد کشورهای عضو در قبال آن بوده است .
منابع آگاه از برگزاری جلسات پشت درهای بسته به خبرگزاریها گفتند که حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران، در این نشست خواستار گنجاندن متنی در بیانیه نهایی شد که «تهاجم آمریکا و رژیم صهیونیستی» علیه تهران را محکوم کند . در سوی مقابل، امارات متحده عربی به شدت با این درخواست مخالفت کرده و خواهان درج متنی علیه حملات ایران به تأسیسات انرژی و زیرساختهای خود در جریان درگیریهای اخیر بود .
آقای امیرعبداللهیان در نشست خبری پایانی خود با اشاره به این اختلاف، بدون نام بردن مستقیم از امارات گفت: «بیانیه نهایی توسط یک کشور عضو مسدود شد که روابط ویژهای با اسرائیل دارد» . او همچنین با اشاره به حملات ایران به اهداف نظامی آمریکا در منطقه، افزود: «ما با غیرنظامیان کاری نداریم… امیدواریم این کشور همسایه به این درک برسد که ایران همسایه خوبی است» .
در مقابل، نمایندگان امارات خواستار محکومیت صریح سیاستهای ایران در منطقه شده بودند که این امر به بنبست کامل مذاکرات انجامید.
بیانیه ریاست و مسائل مورد توافق
در بیانیه منتشر شده از سوی وزارت خارجه هند به صراحت به «اختلاف نظر میان برخی اعضا در مورد منطقه غرب آسیا/خاورمیانه» اذعان شده است . سودهاکار دالالا، «شِربا» (نماینده ویژه) بریکس از هند، لحن گفتگوها را «صریح و رک» توصیف کرد .
با وجود بنبست در سطح کلان سیاسی، برخی از محورهای انسانی و حقوقی مورد توافق نسبی قرار گرفت:
- وضعیت غزه: وزرا بر ادامه نگرانی عمیق نسبت به فاجعه انسانی در غزه تأکید کرده و خواستار تشکیل کشور مستقل فلسطینی بر اساس مرزهای ۱۹۶۷ با پایتختی بیتالمقدس شرقی شدند .
- لبنان: نقض آتشبس و حاکمیت لبنان توسط رژیم صهیونیستی محکوم و بر خروج کامل نیروهای اشغالگر از خاک لبنان تأکید شد .
- حقوق بینالملل: بر لزوم پایبندی به قوانین بینالمللی و محکومیت استفاده از گرسنگی به عنوان سلاح جنگی علیه فلسطینیان تأکید شد .
با این حال، حتی در همین بخشها نیز تشتت آراء دیده میشد. مقامات هندی تأیید کردند که حداقل یکی از کشورهای عضو (که منابع آن را ایران معرفی میکنند) نسبت به بندهای مرتبط با وحدت کرانه باختری و غزه یا آزادی کشتیرانی در دریای سرخ اعلام مخالف (رزرو) کرده است .
یک بلوک در حال شکاف یا تنوع طبیعی؟
نشست دهلی نو این سوال اساسی را مطرح میکند: آیا بریکس به عنوان یک رقیب جدی برای غرب و حامی «جهان جنوب» (Global South) در حال تضعیف است یا این اختلافات، بخشی از طبیعت یک بلوک ناهمگن با اعضای جدید است؟
از یک سو، رقابتهای ژئوپلیتیک قدیمی در حال نفوذ به این نهاد است. عضویت همزمان ایران و امارات در شرایطی که این دو کشور در تقابل مستقیم منطقهای هستند (به ویژه در بحرانهای یمن و اخیراً تقابل مستقیم با یکدیگر)، عملاً هماهنگی را غیرممکن میکند. ایران که به دنبال استفاده از بریکس به عنوان سکویی برای مقابله با تحریمهای غرب و مشروعیتبخشی به اقدامات خود است، در مقابل اماراتی قرار دارد که امنیت خود را در همکاری با غرب و ایالات متحده تعریف میکند .
از سوی دیگر، تحلیلگران معتقدند عدم صدور بیانیه مشترک لزوماً نشانه فروپاشی بریکس نیست، بلکه نشاندهنده بلوغ و صداقت این نهاد در مواجهه با تضادهای دنیای واقعی است. برخلاف نهادهای غربی که اغلب سعی در پوشش اختلافات دارند، بیانیه ریاست هند به نوعی «توافق برای عدم توافق» را نمایش میدهد .
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟