مریم حسینزاده هنزایی ، توانانیوز – روابط عربستان سعودی و امارات متحده عربی که تا همین چند سال پیش به عنوان یکی از مستحکمترین اتحادهای استراتژیک در خاورمیانه شناخته میشد، در دو سال اخیر وارد مرحلهای جدید و پیچیده شده است. افشای اختلافات عمیق بر سر مسائل کلیدی از جمله سیاست نفتی، جنگ یمن، رقابتهای اقتصادی، و رویکرد متفاوت به اسرائیل و ایران، نشاندهنده گذار از یک همکاری راهبردی به سوی رقابتی آشکار است.
ریشههای تاریخی اتحاد
اتحاد سعودی-اماراتی ریشه در عوامل مشترک ژئوپلیتیکی، اقتصادی و خاندانی دارد. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، و محمد بن زاید، رئیسالامارات، سالها با هم به عنوان متحدانی ناگسستنی در قبال ایران، اخوانالمسلمین و بهار عربی عمل کردند. این دو کشور در جنگ یمن (از ۲۰۱۵) در کنار هم وارد شدند و سیاست تحریم قطر (۲۰۱۷-۲۰۲۱) را هماهنگ پیش بردند.
نشانههای واگرایی: از ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶
اما از اواخر ۲۰۲۳، شکافهایی آشکار شد:
- سیاست نفتی و اوپک پلاس
امارات خواهان افزایش سهم تولید نفت خود برای بهرهبرداری از ظرفیت جدیدش (۵ میلیون بشکه در روز) بود، در حالی که عربستان (با توان حدود ۱۲ میلیون بشکه) نگران کاهش قیمتهاست. در جلسات اوپک پلاس در ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، امارات چندین بار سهمیه خود را یکجانبه افزایش داد که با انتقاد ریاض همراه شد. - جنگ یمن و خروج تدریجی امارات
امارات از ۲۰۲۰ خروج نیروهای خود از یمن را آغاز کرد و به جای آن بر نیروهای محلی در جنوب (شورای انتقالی جنوب) تکیه دارد که با دولت مورد حمایت عربستان (دولت شرعی یمن) در تضاد است. در ۲۰۲۵، درگیریهای مستقیم میان نیروهای مورد حمایت ابوظبی و ریاض در استان شبوه بالا گرفت. - رقابت بر سر اقتصاد و جذب سرمایه
هر دو کشور در حال اجرای طرحهای بلندپروازانه برای تنوعبخشی اقتصادی (چشمانداز ۲۰۳۰ سعودی و چشمانداز ۲۰۷۱ امارات) و رقابت تنگاتنگی برای جذب سرمایهگذاری خارجی، رویدادهای بزرگ (Expo 2030 ریاض در مقابل Expo 2020 دبی) و تبدیل شدن به قطب تجاری و گردشگری منطقه دارند. - رویکرد متفاوت به ایران و اسرائیل
امارات با عادیسازی کامل روابط با اسرائیل (پیمان ابراهیم ۲۰۲۰) و همچنین احیای روابط اقتصادی با ایران (پس از توافق عمان ۲۰۲۳) مسیر متوازنتری را دنبال میکند. اما عربستان شرط عادیسازی با اسرائیل را پیشرفت جدی در مسئله فلسطین و تضمینهای امنیتی از آمریکا میداند که هنوز محقق نشده است.
آخرین تحولات (۲۰۲۵-۲۰۲۶)
· ژانویه ۲۰۲۶ – عربستان اعلام کرد قراردادهای ترجیحی تجاری خود را با شرکتهای خارجی منوط به ثبت مرکز منطقهای آنها در ریاض (به جای دبی) میکند که مستقیماً به پایگاه امارات به عنوان هاب منطقهای ضربه میزند.
· اکتبر ۲۰۲۵ – امارات از طرح امنیتی مستقلی به نام «پیمان همکاری دریایی جنوب خلیج» با مشارکت عمان و قطر (و بدون عربستان) رونمایی کرد.
· فوریه ۲۰۲۶ – تلاشهای میانجیگری کویت و آمریکا برای برگزاری نشست ریاستی میان بن سلمان و بن زاید تاکنون بینتیجه مانده است.
تحلیل و چشمانداز
به نظر میرسد آنچه رخ میدهد، پایان اتحاد شخصی و آغاز رقابت ساختاری میان دو قدرت اصلی شورای همکاری خلیج فارس است. با این حال، بعید است به قطع کامل روابط یا درگیری نظامی منجر شود؛ زیرا هر دو به حفظ ثبات منطقه برای جذب سرمایه و انتقال نفت نیاز دارند. محتملترین سناریو، رقابت پنهان و ائتلافهای موازی در پروندههای مختلف (یمن، سودان، سومالی و انرژی) خواهد بود.
روابط سعودی-اماراتی از یک «محور استراتژیک» به «شراکت تاکتیکی با تنشهای فزاینده» تبدیل شده است که یکی از مهمترین متغیرهای نظم نوین خاورمیانه در نیمه دوم دهه ۲۰۲۰ خواهد بود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟