مریم حسین زاده هنزایی ، توانانیوز_ با گذشت چند هفته از عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران (عملیات «خشم حماسی»)، این درگیری فراتر از میدان نبرد، به آزمونی حیاتی برای نظم نوین جهانی تبدیل شده است. آنچه از ۹ اسفند ۱۴۰۴ به عنوان تلاشی برای نابودی توان دریایی و موشکی ایران آغاز شد، اکنون به جنگی فرسایشی بدون چشمانداز روشن بدل شده است.
در این میان، سوال کلیدی برای تهران این است: عضویت در بلوک اقتصادی-سیاسی بریکس (شامل روسیه، چین، هند، برزیل، آفریقای جنوبی، ایران، مصر، امارات، اتیوپی، اندونزی و عربستان) تا چه اندازه میتواند اهرم فشاری در برابر ائتلاف آمریکا و اسرائیل باشد؟
بریکس بهعنوان یک بلوک متحد، نتوانسته از ایران در برابر این جنگ حمایت عملی کند و این گروه عمدتاً به دلیل عدم وجود سازوکارهای امنیتی مشترک و اختلافات داخلی، فلج شده است.
### تصویر میدان نبرد؛ جنگی از نوع «فشار تجمعی» بر اساس تحلیلهای راهبردی منتشر شده، ائتلاف آمریکا و اسرائیل به دنبال تغییر رژیم نبوده، بلکه با استفاده از یک معماری قهری ششوجهی، سعی در محاصره و فلج کردن ایران دارد:
۱. ضربات سخت افزاری: تخریب پدافند هوایی و بخش قابل توجهی از زیرساختهای موشکی و دریایی ایران.
۲. تهدید اقتصادی: تهدید جزیره خارک (مرکز ۹۰ درصد صادرات نفت ایران) و تلاش برای بستن تنگه هرمز توسط ایران در واکنش.
۳. شکستن محورهای مقاومت: حملات به تأسیسات حزبالله در لبنان و انصارالله در یمن. استراتژی دشمن، تکرار مدل مهار عراق در دهه ۱۹۹۰ است؛ نه اشغال سرزمینی ایران.
### واکنش بریکس: سکوت در رأس، همبستگی در حاشیه علیرغم درخواستهای مکرر تهران، بریکس بهعنوان یک نهاد جمعی، نتوانسته است حتی یک بیانیه محکومیت علیه حملات آمریکا و اسرائیل صادر کند. جالب آنکه در تضاد کامل با این سکوت، سازمان همکاری شانگهای (که ایران نیز عضو آن است) در ۱۲ اسفند استفاده از زور را «غیرقابل قبول» اعلام کرد.
این شکاف عمدتاً ناشی از سه دستهبندی درون بریکس است:
۱. هسته موافق ایران (روسیه و چین): مستحکمترین حمایتها از سوی مسکو و پکن صورت گرفته است. روسیه حملات را «تجاوز مسلحانه حسابشده» نامیده و چین حاکمیت ایران را محترم شمرده است. هر دو کشور تنها هفتهها قبل از جنگ، در رزمایش دریایی «پیوند صلح ۲۰۲۶» با ایران شرکت کردند که نشاندهنده هماهنگی نظامی تاکتیکی است. با این حال، حتی این دو قدرت نیز وارد جنگ مستقیم نشدهاند و حمایتشان به پشت میز مذاکره در شورای امنیت محدود شده است.
۲. دولتهای متعادلکننده (هند و آفریقای جنوبی): دهلی نو که ریاست دورهای بریکس را بر عهده دارد، سیاست «نگرانی عمیق» را در پیش گرفته است. نخستوزیر مودی با پزشکیان گفتگو کرده، اما هند همزمان شریک استراتژیک آمریکا و اسرائیل است و از شرکت در رزمایشهای دریایی بریکس علیه ایران خودداری کرد. آفریقای جنوبی نیز موضعی بی طرفانه گرفته است.
۳. جبهه خصمانه (امارات متحده عربی): بزرگترین مانع برای اجماع بریکس، امارات است. ابوظبی که حملات موشکی ایران به خاک خود را تجربه کرده، نه تنها از ایران حمایت نمیکند، بلکه خواهان تشدید فشارها علیه جمهوری اسلامی است. وجود امارات در بریکس، هرگونه بیانیه ضدآمریکایی را با وتوی عملی روبرو میکند.
### چرا بریکس در آزمون ایران مردود شد؟ این جنگ، یک نقص ساختاری اساسی در بریکس را آشکار کرده است: «چندقطبی بودن اقتصادی به معنای چندقطبی بودن امنیتی نیست.» ۱. عدم وجود بند دفاع مشترک: بریکس یک پیمان نظامی نیست. این گروه برای اصلاح نظام مالی جهانی (مثل بانک جهانی) و دلارزدایی تشکیل شده، نه برای جنگ. هیچ مادهای در اساسنامه آن برای حمایت نظامی از یک عضو تحت تهاجم وجود ندارد.
۲. تضاد منافع حیاتی: گسترش بریکس در ۲۰۲۴ (با اضافه شدن ایران، مصر، امارات و…) این گروه را به «چادری بزرگ» تبدیل کرده که در آن منافع یک عضو (امارات) در تضاد مستقیم با عضو دیگر (ایران) است.
۳. موفقیت جایگزین شرقی: جالب توجه است که سازمان همکاری شانگهای که مأموریت امنیتی دارد، توانست موضع واحدی اتخاذ کند. این نشان میدهد که برای مقابله با تهدیدات نظامی غرب، سازوکارهای منطقهای مثل شانگهای مؤثرتر از بلوکهای جهانی مثل بریکس هستند.
### چشمانداز: شکست راهبرد «نگاه به شرق»؟
برای ایران، این جنگ نشان داد راهبرد «نگاه به شرق» محدودیتهای جدی دارد. در حالی که روسیه و چین از ایران در شورای امنیت حمایت وتو میکنند، اما حاضر نیستند برای شکستن محاصره دریایی یا تأمین تجهیزات نظامی ایران، وارد تقابل مستقیم با آمریکا شوند. در میدان عمل نیز جنگ به بنبست رسیده است. آمریکا خواهان اشغال سرزمینی نیست و ایران نیز بدون رفع کامل تحریمها آتشبس را نمیپذیرد. کارشناسان پیشبینی میکنند که این جنگ به الگویی از درگیری کمشدت و طولانی مدت تبدیل شود که در آن، بریکس به دلیل ذات غیرنظامی خود، نقشی فراتر از میانجیگری اقتصادی ایفا نخواهد کرد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟