فرزانه جعفری همبری ، توانانیوز ـ با ورود به فصل تابستان، دمای هوا در بسیاری از نقاط کشور رکوردهای جدیدی را به نام خود ثبت میکند و موجهای گرمای پیاپی، زندگی روزمره مردم و فعالیتهای اقتصادی را تحت تأثیر قرار داده است. کارشناسان هواشناسی، در کنار عوامل محلی، پدیده جوی جهانی “اِلنینو” را به عنوان یکی از بازیگران اصلی در تشدید گرمای تابستان امسال معرفی میکنند.
این پدیده که با گرم شدن غیرعادی آبهای سطحی اقیانوس آرام همراه است، الگوهای آب و هوایی در سراسر جهان را تغییر داده و ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. مقدمه:تابستان ۱۴۰۳ با امواج گرمای شدید و ماندگار، آغاز شده و بسیاری از شهرهای کشور دمایی بالاتر از میانگین بلندمدت را تجربه میکنند. این گرمای طاقتفرسا نه تنها آسایش شهروندان را سلب کرده، بلکه نگرانیهایی جدی را در مورد مصرف انرژی، تأمین آب، سلامت عمومی و آسیب به بخش کشاورزی ایجاد کرده است. اما ریشه این گرمای فزاینده کجاست و چرا امسال تابستان گرمتر از سالهای گذشته به نظر میرسد؟۱
. امواج گرما و رکوردهای دمایی:از اواسط خرداد ماه، شاهد افزایش چشمگیر دما در اغلب استانهای کشور بودهایم. دما در بسیاری از مناطق، به ویژه در جنوب و مرکز ایران، از ۴۰ درجه سانتیگراد فراتر رفته و در برخی نقاط حتی به نزدیکی ۵۰ درجه نیز رسیده است. این گرمای شدید، فشار مضاعفی بر شبکه توزیع برق وارد کرده و نگرانیها از قطعی برق را افزایش داده است. همچنین، مصرف آب شرب و کشاورزی نیز به شدت بالا رفته است.
۲. النینو؛ موتور محرک گرما؟پدیده اِلنینو (El Niño) که بخشی از چرخه طبیعی “ال نینو- نوسان جنوبی” (ENSO) است، زمانی رخ میدهد که دمای آب در بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی به طور غیرعادی افزایش مییابد. این تغییر دمای آب، بر جریانهای جوی اتمسفر تأثیر گذاشته و الگوهای آب و هوایی را در سراسر جهان، از جمله در آسیا و خاورمیانه، دگرگون میکند.بر اساس گزارشهای سازمانهای هواشناسی بینالمللی، النینو که از سال گذشته آغاز شده بود، در ماههای اخیر وارد فاز ضعیفتری شده، اما همچنان تأثیرات خود را بر اقلیم جهانی حفظ کرده است. کارشناسان هواشناسی ایران نیز معتقدند که بقایای اثرات النینو، همراه با عوامل دیگری مانند افزایش گازهای گلخانهای در اتمسفر، در گرمتر شدن دمای هوای ایران در تابستان امسال نقش دارند.
النینو معمولاً با افزایش دمای سطحی و کاهش بارندگی در برخی مناطق (از جمله ایران) همراه است که این خود به تشدید گرمای تابستان و احتمال وقوع خشکسالی کمک میکند.
۳. تأثیرات بر بخشهای مختلف:کشاورزی: گرمای شدید و احتمال کاهش بارندگی، فشار زیادی بر بخش کشاورزی وارد میکند. کمبود آب برای آبیاری و تنش گرمایی محصولات، میتواند منجر به کاهش شدید تولید و خسارات اقتصادی فراوان شود.سلامت عمومی: امواج گرما، به ویژه برای گروههای آسیبپذیر مانند سالمندان، کودکان و افراد مبتلا به بیماریهای مزمن، خطرناک است.
گرمازدگی، کمآبی بدن و تشدید بیماریهای قلبی-عروقی از جمله عوارض جدی آن هستند.مصرف انرژی: افزایش شدید دما، تقاضا برای وسایل سرمایشی را به شدت بالا میبرد که این امر، بار سنگینی بر شبکه برق کشور وارد کرده و خطر خاموشی را افزایش میدهد.منابع آبی: تبخیر بیشتر آب از سطح مخازن سدها و منابع آبی، همراه با کاهش احتمالی بارندگی، وضعیت ذخایر آبی کشور را نگرانکنندهتر میکند.
تحلیل و چشمانداز:تداوم گرمای تابستان و تأثیرات پدیده النینو، ضرورت اتخاذ راهکارهای جدی برای مقابله با بحران کمآبی و مدیریت مصرف انرژی را بیش از پیش نمایان میسازد. در بلندمدت، انطباق با تغییرات اقلیمی و کاهش انتشار گازهای گلخانهای، که عامل اصلی گرمایش جهانی محسوب میشود، امری حیاتی است.
کارشناسان توصیه میکنند که مردم با رعایت الگوهای مصرف بهینه آب و برق، کاهش فعالیت در ساعات اوج گرما و استفاده از لباسهای مناسب، به کاهش فشار بر منابع و حفظ سلامت خود کمک کنند. همچنین، دولت و نهادهای مسئول باید با برنامهریزی دقیق برای مدیریت منابع آبی، تقویت زیرساختهای انرژی و ارائه راهکارهای حمایتی به بخش کشاورزی، آمادگی خود را برای مواجهه با تابستانهای گرمتر در سالهای آتی افزایش دهند. انتظار می رود در هفته های پیش رو، با شدت گرفتن موج گرما، هشدارهای هواشناسی در خصوص رعایت نکات ایمنی و بهداشتی تشدید شود
نویسنده؛ .دکتر فرزانه جعفری همبری
محقق و پژوهشگر محیط زیست
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟